Accumpignant a la contribuziun da RTR dals 18 d’october 2016.

Tar il proporz sa basa il mecanissem d’elecziun sin partidas, perquai che las vuschs da partidas decidan davart tge persunas che survegnan in sez en il parlament. Tuttina ha il votant u la votanta la pussaivladad da repartir las vuschs sin pliras partidas. En il Grischun han ils votants tschintg vuschs, uschia ch’els pon eleger fin tschintg differentas partidas. L’auter extrem fiss da dar tut las vuschs ad ina partida, per uschia maximar la forza da l’atgna vusch – en il senn che l’atgna vusch na vegn betg dividida ed il sustegn per ina partida è uschè grond sco pussaivel.

Ma è votar strategic uschè simpel – na betg divider l’atgna vusch? Ed èn ils votants dal Grischun uschè consequents cura ch’i va per lur cedel da votar? Grazia a l’analisa da cedels da votar da las elecziuns dal cussegl naziunal 2015 èsi pussaivel da dar in’invista en la strategia ch’ils grischuns han vairamain. Ils resultats uffizials èn be interessads en resumaziuns da vuschs e la cumpart ch’ina partida ha dal total da vuschs. D’analisar ils cedels da votar sez na mida betg ils resultats – ma proveda ina nova perspectiva sin puncts sco identificaziun cun partidas u influenza da lezzas sin ils votants. Gist il chantun Grischun è in cas interessant – la finala vegnan be en il chantun Valais midads pli blers cedels da votar (mira grafica 1).

wz
Grafica 1: Cedels da votar tenor chantun.

Bunamain la mesadad elegia almain duas partidas

I para uschia ch’ils votants dal Grischun èn fitg independents tge che pertutga lur cedels da votar, e midan quels uschia a lur moda preferida. Midadas èn bleras pussaivlas: cumular ed uschia dar ad ina candidata duas vuschs, panaschar ed uschia resguardar candidats d’autras partidas, stritgar e laschar vit ina lingia, u gist cumenzar cun la glista vita ed uschia metter ensemen in cedel individual. Tranter ils 60’190 cedels analisads èn 19’423 variantas, e da quellas èn 14’233 variantas individualas e singulas.

Ina pussaivladad da votar strategic en elecziuns proporziunalas è da na betg divider las vuschs sin pliras partidas. Sch’ina persuna dat tuttina bleras vuschs a duas partidas è quai la finala en cumparegl direct senza influenza sin il resultat tranter quellas duas partidas. Tut tenor po uschia l’atgna vusch esser irrelevanta per il resultat final. En spezial èn las partidas era interessadas en la loialitad da lur votants, uschia che naginas vuschs van a ‘perder’.
cedels

Grafica 2: Numnaziuns da partidas sin ils cedels da votar.

Ma para n’èn ils votants grischuns betg da persvader uschè simpel da votar be per ina partida, u els n’han betg loialitads unilateralas. Grazia als cedels da votar èsi pussaivel da guardar con bleras vuschs ch’ina partida ha fatg per cedel da votar. Grafica 2 mussa sin con blers cedels da votar ch’ina partida ha survegnì vuschs, e con bleras vuschs per cedel ch’èn stads per questa partida. Cedels da votar cun pliras partidas èn uschia represchentads en la grafica pliras giadas.

Resumà han rodund 55 pertschient dals cedels da votar en il chantun Grischun vuschs be per ina partida, saja quai cedels nunmidads u midads cun tschintg vuschs. Ina maioritad dals votants sustegna be ina partida, e quai è en spezial il cas per la PPS e la PS, las duas partidas cun la ferma basa da partida. La grafica 2 mussa era che gist las partidas da mez n’han betg ina ferma basa da partida, ma profiteschan da vuschs era dad autras partidas, q.v.d. fan ina u duas vuschs sin cedels midads.

Bain che la maioritad è pronta da sustegnair be ina partida, ma 45 pertschient resguarda almain duas partidas. Ord vista strategica da la teoria è quai forsa ‘fauss’, ma sche l’intent da panaschar in candidat d’ina autra partida e d’influenzar tge candidat d’ina autra partida che vegn elegì è medemamain ina strategia – uschia po in votant forsa sustegnair l’atgna partida uschia che questa fa in sez, e sustegnair en in’autra partida in candidat che fiss uschiglio betg stà elegì, ma che correspunda al profil u la politica pli fitg a l’atgna posiziun politica ch’in auter represchentant da questa partida.

Be trais han dapli vuschs dublas che simplas

Sper vuschs panaschadas (surprender in candidat d’ina autra partida) è il cumular in’autra pussaivladad da crear in cedel da votar individual. Da cumular è da principi nagut auter che da dar ad in candidat duas vuschs, il maximum pussaivel. Per partidas è il cumular betg uschè relevant, ma per candidats è il cumular quai che dat en cumparegl cun ils concurrents sin l’atgna glista in avantatg per vegnir elegì la finala.

Per ina selecziun da candidats e candidatas mussa la tabella sin cons cedels da votar ch’ina persuna è vegnida numnada, e sin con blers ch’ellas èn vegnidas numnadas ina u duas giadas. Be trais persunas (Heinz Brand, Martin Candinas e Magdalena Martullo-Blocher) fan dapli vuschs cun cedels nua ch’els èn vegnids cumulads. Il quint è simpel: Heinz Brand per exempel è numnà sin 15’906 cedels da votar. Da quels survegn Heinz Brand da 8’787 cedels be ina vusch, e da 7’119 cedels mintgamai duas vuschs. Ensemen èn quai 23’025 vuschs en las vischnancas ch’èn vegnidas resguardadas en questa analisa. Sin varga la mesadad dals cedels da l’elecziun 2015 è almain ina persuna vegnida cumulada, sin in quart dals cedels da votar èn schizunt duas persunas vegnidas cumuladas.

  cedels 1x 2x sustegn en % vuschs
Brand 15906 8787 7119 26.43 23025
Candinas 15301 8948 6353 25.42 21654
Martullo-B. 12695 6607 6088 21.09 18783
Semadeni 11370 7949 3421 18.89 14791
Pult 10818 7342 3476 17.97 14294
Gasser 9983 7018 2965 16.59 12948
Campell 9751 7099 2652 16.2 12403
Felix 7212 5856 1356 11.98 8568
Favre 7090 6075 1015 11.78 8105
Michel 5257 3747 1510 8.73 6767
Casutt-D. 5409 4694 715 8.99 6124
Pfäffli 4258 3089 1169 7.07 5427
Tabella 1: vuschs e cumulaziuns da candidats.

Da medem temp mussa la tabella era sin con blers cedels da votar che quellas candidatas e quels candidats èn vegnids menziunads. Gist las persunas elegidas sco Heinz Brand, Martin Candinas e Silva Semadeni èn sin ina gronda cumpart dals cedels da votar, cun Heinz Brand menziunà sin 26.43 pertschient dals cedels. Auter ditg: Heinz Brand è vegnì elegì da bun in quart da las persunas che han sa participà a las elecziuns 2015. La persuna cun la pli pitschna procentuala è Duri Campell, in dals novs cussegliers. Tut auter la noviza politica Magdalena Martullo-Blocher che ha persvadì in da tschintg grischuns d’eleger ella, ed uschia cleramain dapli persunas ch’han sustegnì ella che Michael Pfäffli ch’havess bunamain survegnì quest sez.

 

Funtauna: tut las datas da las elecziuns dal Cussegl naziunal 2015 èn u da gr.ch u direct dals cedels da votar dal chantun Grischun.